Black is Beltza>Página 3
Black is Beltza

‘Black is Beltza II’ edo ia mundu guztiaren historia

Hirutxuloko Hitza ➝ Anaiak kontrakoa abesten zuen arren, Fermin Muguruzak beti handira hordago. Zinemaldian animaziozko filma estreinatu, eta non, eta Belodromoan. Eta zer, eta bete. 3.000 lagun txaloka eta txistuka, eta pozik eta hunkituta, eta atzera begira eta triste batzuetan, eta nik zer dakit. Bizitza ospatzen eta madarikatzen, beti bezala.

Karta guztiak zeuden mahai gainean, eta hordagoa, beraz, aldez aurretik irabazita zuen Muguruzak. Broken Brother Brass Band izan zen zeremoniaren gidari. Kristau gutxi, baina fededunak saldoka dituzte second line-an iruñarrek. Muguruzak egin zuen Nola?-rekin brass bandean sartu irtena, eta festa handirako, handienak ekarri behar.

18:00etan hasi dira, ez puntual, noski. Euriak ez du lagundu, baina kanpoan zegoen barrak, bai. Gutxika, euria apaldu, eta jendea hasi da gerturatzen. Tantaka hasieran, saldoka, amaieran. Bi ilara luze-luze filmera sartzeko. Zeren musika zoro honekin, bati baino gehiago ahaztu zaio gaur pelikula bat ikustera etorri garela.

Belodromoan, berriro ere

Belodromoaren sinbolismo historikoa aski ezaguna da; badakizue: Negu Gorriak 1 – Galindo 0. Belodromoa bitan bete eta historiarako materiala sortuta. Bada, Muguruzak, eta bere lantalde osoak bere egin du belodromoa berriz ere. Erraz esaten da, baina sartu behar dira hor 3.000 gizaseme eta gizalaba.

Eta Zinemaldiko aurkezleak atera dira, eta Espainiako Loteriari eskerrak ematen hasi dute ekitaldia eta fiu fiu fiuuu! Txistuka erantzun dute 3.000 gizaseme eta gizalabek. Zeren, bai, Zinemaldian gaude. Baina jendea ez dator hona balioak etxean utzita. Kontraesanekin koherente, erakunde publiko, multinazional eta banketxeei txistu. Artistei, Aratz jatetxeari eta Katakraki, txalo. Eta hala behar du, zer demonio.

Eta aurkezleek aurkeztu dituzte, azkenean, banan-banan, pertsonaiei ahotsa jarri dieten aktoreak, eta musikariak eta marrazkilariak. Eta, a ze festa. Denak alboan, elkarrekin, dantzan. Eta, azkenean bai. Azkenean etorri dira filmaren maisuak: Jone Unanua ekoizlea eta Fermin Muguruza zuzendaria. Zuzendariak mikrofonoa hartu aurretik, entzun da harmailetatik: Ari, ari, ari, Jone lehendakari. Zeren, agian, baten bat ez da ohartu, baina gertutik jarraitu duen orok badaki Unanua dela pelikula hauek aurrera ateratzeko berme nagusia.

Muguruzak hitza hartu duenean, orduan bai, hasi dela festa ikaragarria: “Zinemaldikoei esan nien: ‘Filman parte hartu duten 160 lagunak nahi ditut oholtzan”. Zinemaldikoek “eroa” zegoela esan zioten –gauza jakina, bestalde–, eta 160ak beste era batera gonbidatu ditu. Denak ez, baina ia gehienak aipatu ditu, eta une batean oholtzatik pasa dira: musikariak – tartean, Negu Gorriakeko Kaki Arkarazo– ekoizleak, aktore gehiago eta, txalo zaparrada artean, Egin-eko zuzendari ohi eta preso politiko ohi Jabier Salutregi –filmean protagonismo nabarmena duena, bidenabar–.

“Animaziozko film batean –esan du Muguruzak– zuzendariak egin behar duen gauza bakarra talentua koordinatzea da”. Eta nabarmena da, horretan trebeena dela Muguruza. Lantalde osoaren lana nabarmendu du: “Beti aldarrikatu dudan moduan: komunitatea eta elkar zaintza. Apur dezagun katea”.

‘Black is beltza II’

Hainbeste jende eta emoziorekin, kasik ahaztuta pelikula bat ikustera gentozela. Eta, a ze pelikula! Mash up bat zer den dakienarentzat, horixe definizioa. 86 minutuko trailer bat dirudi: sekuentzia aldaketak, gai bat bestearekin lotuta, erreferentzia ezkutuak nonahi –Zumetaren 1999ko Gernika 1988ko Iruñeko amatxi baten egongelan–, herrialdeak, izenak, gatazkak…

Harritzen da inor? Anabasa hori da Muguruzaren bertute nagusietako bat. Nahastea, lotzea, biltzea. Negu Gorriak think tank bat izan zen moduan, film hau ere lurzoru bat da. Garai baten kontakizuna, lotura libreekin. Baina, kontuz, ez ausazkoak. Zeren Kubak eta Nikaraguak sekulako oihartzuna izan zuen euskal gazteen iruditerian. Eta Afganistango gerrak eta heroinaren trafikoak euskal gazteen zainetan: “Donostia da bataz beste munduan heroina gehien kontsumitzen den hiria”. Erraz ahazten dugulako dira beharrezkoak lan hauek.

Helburua ez delako irudi poetikoa, ez delako hunkitzea. Helburua memoria da. Hain zuzen, istorioak garapen bat hartu nahi duten uneak dira filmean errenen geratzen diren uneak: Diegoren heriotza osteko malkoak irauten duten segundo t’erdiak beste pelikula baterako dirudite, baita, ziurrenik, sexu eszenek.

Edozein modutan, gidoiaren erritmoak baimentzen dituen jauzi guztiak justifikatzen dira. Eta horrela ikusten ditugu Joseba Sarrionandia aka Martin, Beñardo  aka Isidro, Amaia Apaolaza, Jabier Salutregi, Santi Muguruza, Kortatuko kideak eta beste mila pertsonaia, eta entzuten ditugu Mahmud Darwish, June Jordan, Vladimir Mayakovski eta beste hainbat. Kaleak, kartelak, kontzertuak, diskoak… erreferentzia bilduma aski aberatsa, adi dagoenarentzat.

Fikzioa eta errealitatea nahasten diren puntu horiek ere badute filma berezi egiten duten zerbait. Ainhoa, euskal jatorriko emakume beltz kubatarra, Kuban iheslari dauden Martin eta Isidrorekin euskaraz ikasten; Beirut eta Afganistanen, Egin-eko zuzendariarekin harreman zuzenean dauden kazetariak.

Garaiaren kronika egin du beti Muguruzak bere musikan. Kronika horren sintesi frenetikoa da Black is Beltza II hau.

Irailaren 30ean zinema aretoetan

Filmaren osteko txalo zaparradan Unanuak hartu zuen hitza. Bidaia hasi besterik ez dela egin, eta zinemetan ikustea beharrezkoa dela. Belodromoa aurrean zutik duela, irailaren 30etik aurrera aretoak betetzeko deia egin du, hori izango delako pelikulak egiten jarraitzeko aukera bakarra.

Muguruzak hartu du hitza. Eta bagenekiena esan du. Iñigo Muguruza anaiari eskaini dio filma. Negarrari ezin eutsi egin du, eta bati baino gehiagori eroriko zitzaion malkoren bat. Anaia Iñigo pelikulan hilezkor ageri da, umoretik eta konpromiso militantetik oroituz. Handia Iñigo.

Belodromoa beteta, 1998an bezala, Jon Maiak hartu du hitza. Hunkigarritasun pixka bat bilatu behar delako ere:

Hemen izan zen Belodromoan
hemen izan zen azkena
hemen gaur ere askatasunak
bere adierazpena
garai hartako Negu Gorriak
dira biharko udaberriak
hari bat eten ez dena
hemen bizitza ospatzen dugu
ez da bakarrik zinema
hemen herri bat suaren pean
oihuz kantatu duena.
Ongi etorri mundura Ainhoa
eskerrik asko Belodromoa
hau duzu Iñigo omena:
Gure da garaipena!

Eta amaitzeko, nola ez, Brokendarrak datoz bueltan. Agur Jaunak eta filmarentzat egindako Nicaragua Sandinista. Kattalin Minerrek esan bezala: “Horrela bai aurkezten direla pelikulak!”.

Argazkia: Xalba Ramirez

Jatorrizko berria irakurri

Black is Beltza

Musikaren eta zinemaren borrokek bat egin dute ‘Black is Beltza 2: Ainhoa’-ren estreinaldiaren jai handian

eitb

Belodromoak kontzertu bat bezala ikusi eta sentitu du Fermin Muguruzaren pelikula. Lantalde osoa hartu eta besarkatu dute Zinemaldiko estreinaldi jendetsuenean izan diren 3.000 lagunek.

Lau urteko ekoizpenaren ostean, Black is Beltza pelikularen bigarren zatiak, Ainhoa-k, merezitako estreinaldi handia izan du Donostiako Belodromoan, Zinemaldiaren baitan. Hitzordu handi baten tankera, ekitaldi historiko horietako batena, hartu dio berez pelikula baten proiekzioa izan behar zenak.

Izan ere, Black is Beltza 2: Ainhoa-ren estreinaldia festa handi bat izan da. 3.000 lagun izan dira pantaila erraldoiaren aurrean. Euskal musika, zinema eta politikagintzako hainbeste pertsona ezagun bertan ikusita, tartean Negu Gorriak taldeko kideak, ematen zuen ez zela inor falta. Baina, egia esan, jende asko geratu da kanpoan, sarrerak salgai jarri eta gutxira agortu baitziren.

Horiek zinema aretoetan ikusteko aukera izango dute irailaren 30etik aurrera Hego Euskal Herrian. Pelikulako lantaldeak gogorarazi duen bezala, zine areto komertzialetan erakutsi beharko dute ikus-entzuleek euskarazko pelikula hau benetan babesten duten; sarrerak erosita, alegia. “Dena jolasten dugu karta batera, eta jendea joaten ez bada, bagoaz zinemetatik”, esan dute pelikula bukatu ondoren.

Belodromoko jendetzak kontzertu bat bezala ikusi du pelikula. Txaloka, oihuka eta txistuka, emozioz beteta, hartu dituzte ikus-entzuleek pantailako marrazkiak eta kantak, eta tragoak ere ez dira falta. Fermin Muguruza zuzendariak eskatu zuen bezala, filma erabat “arnastu” du publikoak, elkarrekin hasieratik bukaerara. Hasi, proiekzioa baino lehenago hasi da festa, Iruñeko Broken Brothers Brass Band taldeak Belodromo kanpoaldea berotu baitu arratsaldetik.

2018ko pelikulako Manexen alaba da bigarren zatiko protagonista. Oraingoan, hamarkada batzuk aurrera egin du Black is Beltza fenomenoak. 68ko maiatza irudikatzeko aukera albo batera utzi du Muguruzak, eta bete-betean sartu da 80. hamarkadan. Izan ere, 1988an helduko da Ainhoa Euskal Herrira.

Rock kontzertu batean edo final handi batean bezala, Muguruza orkestra zuzendariak bikoizketa lanak egin dituzten aktoreak, istorioa idatzi duten gidoilariak, musikariak eta beste sortzaileak aurkeztu ditu, banan-bana. Azpimarratu duenez, lantalde osoa izan da Belodromoaren lehenengo ilaretan. 160 pertsona guztira. Baina ez dira guztiak agertokira igo. Txalotuenen artean izan dira Maria Cruickshank protagonistari ahotsa jarri dion aktorea, Itziar Ituño izarra, Antonio de la Torre andaluziarra eta Xabier Salutregi Egin egunkariko azken zuzendaria (filmean zeresana duena), baina guztientzako beroa erakutsi du Belodromoak.

Ainhoa, Kuba-Euskal Herria-mundua

Hasiera potentea du pelikulak. Dagoeneko gogotsu zegoen publikoa sutan jarri du “Zu atrapatu arte” abestiak, Kortaturen Martuteneko kartzelako kontzertuan. Kreditu zirraragarriek aurrera jarraitu dute Joseba Sarrionandiaren eta Iñaki Pikabearen 1985eko San Fermin eguneko ihesaldiarekin. Spoiler-rik ez dugu egin, “Zu atrapatu arte” eta “Sarri, Sarri” dagoeneko argitaratutako soinu-bandan agertzen direlako.

Kubatik Euskal Herrira, eta Ainhoaren aitaren jaioterritik 80. hamarkadako borroka garrantzitsuenen eskenatokietara. Izan ere, lehenengo zatia bezala, internazionalismoak eta munduko iragan hurbilean irakiten egon diren leku askotako gatazkak sentiarazteko asmoak zeharkatzen dute Black is Beltza 2. Kasu honetan, gainera, Muguruzaren pelikulak ez dio uko egiten heroinaren erabilpen politikoaren gaia zuzenean jorratzeari. Hala ere, diskurtsoen zuri-beltzen arteko grisei lekua ematen die, ETAren indarkeriaren inguruko askotariko iritziak islatuta, esaterako.

Black is Beltza 2: Ainhoa pelikulan ere gauza asko gertatzen dira. Pertsonaia guztiak momentu historiko guztietan daudenaren sentsazioa uzten dizu, baina hori ez da arazo handia. Erreferentzia musikal eta historikoen zaparradak nekatzeko arriskua dakar, baina emozioen erabilpen egokiari esker, lehen zatiak baino hobeto funtzionatzen du. Belodromoan agerian geratu da arrakasta. Orain zinema aretoen txanda izango da.

Deigarria da, Zinemaldiaren baitan, euskarazko pelikula batean (euskaraz egiten da nagusiki, eta tituluak euskaraz daude) soilik gaztelaniazko eta ingelesezko azpidatziak irakurri ahal izatea. Hau da, euskara ez diren beste hizkuntzak (frantsesa, ingelesa, arabiera, paxtuera, gaztelania…) entzuten direnean, euskarazko azpidatzirik ez da erakutsi Belodromoko ekitaldian. Ez da Zinemaldiak kritika hori jasotzen duen lehenengo aldia.

Iñigo anaiari eskainia

Ferminek 2019an zendutako anaiari eskaini dio pelikula. Gorka Otxoak ahotsa jarri dio Iñigo Muguruzari, 1988ko gaztetasunean biziberrituta, marrazkietan bada ere. Broken Brothers Brass Bandeko 11 kideek hasiera girotu dute, baita bukaera ere. Agertokira berriro igo eta “Nicaragua Sandinista”-ren bertsio berezia egin dute, Muguruzarekin batera. Horrela, publikoari irteeran lagundu diote, kaleraino, jaia luzatuta batek daki zer ordura arte.

Azkenik, Jon Maiak 2001eko adierazpen askatasunaren garaipena gogoratu du, Negu Gorriak taldeak Galindori epaiketa irabazi zionean, eta haria eten ez dela azpimarratu du, bertsotan: “Hemen bizitza ospatzen dugu, ez da bakarrik zinema, hemen herri baxuaren pean, oihuz kantatu duena. Ongi etorri mundura, Ainhoa. Eskerrik asko, Belodromoa. Hau duzu, Iñigo, omena. Gurea da garaipena“.

Fermin Muguruza, oholtzan. EITB Mediaren bideo bateko irudia

Jatorrizko berria irakurri

Black is Beltza

La memoria de Negu Gorriak llena el Velódromo con ‘Black is Beltza II: Ainhoa’

Naiz ➝

Se sabía que iba a estar lleno, 3.000 personas; también que iba a ser un reencuentro emocionante con un grupo, Negu Gorriak, y una época crucial: la de los 80-90. El estreno de ‘Black is Beltza II: Ainhoa’ la noche del viernes ha sido el acontecimiento más popular y más atronador del Zinemaldia.

La máquina del tiempo a veces funciona a través de una pantalla. En este caso, una pantalla gigante, la del Velódromo de Anoeta. La noche del viernes muchos y muchas de quienes han acudido al estreno de ‘Black is Beltza II: Ainhoa’, la segunda entrega del proyecto de animación multidisciplinar comandado por Fermin Muguruza han visto retratados unos años cruciales en la historia de Euskal Herria. Y también, muchos, unos años cruciales de su historia personal.

Porque muchos y muchas de los que han estado también estuvieron en este Velódromo hace 21 años, en uno de los dos conciertos celebrados en Donostia con los que Negu Gorriak regresó, en febrero de 2001, a los escenarios para celebrar que, aunque había costado lo suyo, había ganado la libertad de expresión. Y que Galindo, porque fue así, había perdido.

Homenaje a ‘Egin’

El espíritu de aquella campaña llamada ‘Hitz Egin!’ de apoyo popular a los Negu Gorriak ha sobrevolado la proyección y este proyecto. A raíz de la letra de la canción ‘Ustelkeria’, en la que el grupo se hacía eco de una noticia aparecida en prensa en la que se relacionaba al general Enrique Rodríguez Galindo con el contrabando de drogas, arrancó una larga persecución judicial. Aquellos hechos, aquellas vivencias, han estado presentes  en el Velódromo, reflejados en la pantalla grande y muy presentes en la memoria de los espectadores.

Y también ha estado en las ganas de celebrar y de protestar de la grada: pitos y abucheos a las empresas patrocinadoras del festival, al anuncio de la Lotería previo a la proyección… y  torrente de aplausos al equipo que se ha sumado al proyecto de Fermin Muguruza.

La fiesta ha comenzado bastante antes de la proyección, con música en el exterior, muchos encuentros, abrazos, cervezas –de Boga, que las ha sacado con el nombre del film–, selfies con los móviles y una larguísima, pero muy larga, cola. Rostros de la política vasca, de la cultura, gente de todas las edades… y hasta algunos fans enfervorecidos y muy jóvenes de Itziar Ituño, a la búsqueda de un recuerdo de su ídolo.

La actriz ha acudido vestida, por cierto, con una camiseta con mucha historia y que tiene que ver mucho con la libertad de expresión y esta película: una camiseta de ‘Egin’.

«Me presentan como director, pero en animación, al final, el director es quien coordina el trabajo de un equipo. Es lo que siempre he defendido: la comunidad, cuidarnos unos a otros y que, entre todos, rompamos las cadenas», ha querido explicar Fermin Muguruza desde el escenario. Ha salido bailando y con ganas de marcha, como todos los que estaban en el Velódromo. Gritos y aplausos atronadores.

Junto él, un equipo en el que el cineasta y músico, maestro en esto, ha sabido aglutinar a gente de diferentes sensibilidades, procedencias y disciplinas. La demostración: los casi 160 invitados, relacionados con esta segunda entrega del filme, que han estado en las gradas. Sobre el escenario, una pequeña representación de todos ellos, entre actores que han dado voz a los personajes –Maria Cruickshankek, quien interpreta a Ainhoa, Antonio de la Torre, Ariadna Gil…–; músicos como Mursego; productores, como los argentinos involucrados en el proyecto… gente de Cuba, de Palestina o de Marsella.

Fermin Muguruza ha querido hacer un homenaje también a Jabier Salutregi, el último director de ‘Egin’ y ‘Egin irratia’, una radio en cuya creación el cineasta de Irun fue activo partícipe. Y un medio que aparece mucho en esta segunda entrega de ‘Black is Beltza’, como también su redacción y un personaje secundario importante, el de Jone, una periodista de ‘Egin’ que acompaña a la protagonista en sus viajes.

Salutregi ha saludado al respetable con una frase, recibida entre aplausos: «He conseguido tres cosas en esta vida: dirigir un periódico, el mejor del mundo, conocer las cárceles por dentro y, ahora, ser actor».

‘Black is Beltza II: Ainhoa’ llegará a los cines comerciales día 30. Con guion de Muguruza y Harkaitz Cano, a los que se ha sumado en esta ocasión Isa Campo, en esta segunda parte viajamos 20 años después de lo que ocurría en la primera entrega. Ainhoa, hija de Manex Unanue, es cubana y se encuentra un día con dos hombres que hablan en euskara. Uno de ellos es Martin. Con él aprenderá su idioma paterno.

Martin es Joseba Sarrionandia, el escritor vasco que, junto a Iñaki Pikabea, aquel 26 de mayo de 1985 escapó de la cárcel de Martutene en los bafles del equipo del cantante Imanol. En sucesivos bucles, al ritmo atronador de la música de Negu Gorriak, viajamos hacia adelante, hasta los sanfermines y una Iruñea a la que Ainhoa llega para encontrarse con aquella juventud vasca viva, revolucionaria, bailona, peleona y que saltaba en los conciertos de Negu al grito de ‘Gora Herria!’.

La proyección ha terminado con una gran ovación, un recuerdo de Fermin Muguruza a su hermano Iñigo –el desaparecido músico vasco es una presencia continua en todo este proyecto– y los bertsos de Jon Maia. La cita ahora, en las salas.

Jatorrizko berria irakurri

Black is Beltza

[AUDIO] Fermín Muguruza: “Soy un loco del Zinemaldia”

eitb ➝

El penúltimo día del Zinemaldia tiene prevista la proyección en el Velódromo de ‘Black is Beltza II: Ainhoa ‘, que dirige Fermin Muguruza y cuenta con la participación de EITB

🔊 Elkarrizketa entzun

Tras el éxito de la primera parte, Fermín Muguruza estrena la película de animación ‘Black is Beltza II: Ainhoa’ en Zinemaldia. Lo hará en el Velódromo de Anoeta; el mismo lugar donde en 2001, cinco años después de su despedida, Negu Gorriak volvía a los escenarios para celebrar junto a miles de personas su victoria judicial sobre el general Rodríguez Galindo con dos conciertos históricos. “Es el mejor regalo que me puede hacer nadie” reconoce Fermín Muguruza.

La segunda parte de la saga ‘Black is Beltza’ arranca 21 años después, en 1988, con Ainhoa, la hija de los dos primeros personajes principales, Amanda y Manex. Con solo 21 primaveras Ainhoa viaja al País Vasco para conocer la tierra de su padre Manex. En pleno conflicto represivo, conoce a Josune, una periodista comprometida, y su cuadrilla de amigas y amigos. Cuando uno de estos muere por sobredosis de heroína, Ainhoa y Josune parten en un viaje iniciático que las llevará por el Líbano, Afganistán y la ciudad de Marsella.

La película, que llegará a los cines el próximo 30 de septiembre, cuenta con las voces de María Cruickshank, Ainhoa, e Itziar Ituño, Josune, como protagonistas.

Jatorrizko berria irakurri